Öz & Er
Karaca`nin Adi ve Tarihi

 

KARACA KÖYÜNÜN KURULUSU VE GELISIMI (I)

15 Eylül 1968 tarihli Malatya mahalli gazetesi SEBAT’ta dizgi ve baskisi yapilan Karaca Köyü Kalkinma Kooperatifi’nin cikarmakta oldugu KARACANIN SESI gazetesinin 1. ve 2. sayilarinda nesredilen ve tarafimdan yazilan Karaca Köyünün kurulusu ve gelisimi yazima sonradan elde ettigim bilgileride buna ekleyerek tamamini bir arada topladim.

Köyün Kuruculari: Oguz Türklerinin Bozok kolunun (KARACALU) oymagindandir. Büyük göc esnasinda Horasan’da bulunan oymak, oymak beyinin idaresinde Maras yöresine yerelsmislerdir. Daha sonralari Büyük Selcuklular’ in dagilmasi üzerine, Dulkadir Ogullari Beyligi’nin yönetimi altina girmislerdir.

Arastirmaci avukat rahmetli Cemal Özbey’den almis oldugum bilgide ise; Oguz Türklerinin Bozok kolundan Oguz Han’in oglu Yildiz Han’dan gelme Beydili Türkmen asiretindendir. Dulkadir Ogullari Beyligi’ni (Devletini) kuran Feyruz Bey’in oglu Karacali beyler oymagindandir. Köyün kurulusuda 620 yahut 1650 yillarina rastlamaktadir.

Yavuz Sultan Selim’in 1514 yilinda Caldiran savasindan sonra Dulkadir Ogullari Beyligi’ni yikarak kendi imparatorluguna (Osmanli Imparatorlugu) katmasi ve bir kisim oymaklari siyasi amacli olarak takibe almasi sonucu, hizli yer degistirmeler meydana gelmistir.

Tercüman Gazetesi tarafindan basimi yapilan Türk Islam Tarihi’nde ki (Cilt 4, Sayfa 94) Dulkadir Ogullari Beyligi Maras-Elbistan-Malatya-Harput (Elazig) yöresinde yerlesmis olan bu beylikteki yöneticilerin isimleride bahsi edilen isimlerle aynidir.

Yukarida bahsini yaptigimiz yer degistirme sonucu, Feyruz Bey idaresindeki oymak, bugün ki Yazihan ilcesinin bes kilometre kuzeyinde bulunan Cimis-Ören mevkiine ve daha sonralari Kurucay’in gelis istikametine yani bugün ki köyün batisina Cem-Ören ve Kumari bir diger adiyla (Ziyaret) yunan yere ve cevresine yerlesmislerdir. Burada da önceleri oldugu gibi hayvancilikla ugrasmislar. Bugün ki Hekimhan ve Divrigi ilceleri arasinda bulunan Yamadagi ve Ayranca yaylalari ile kendi konaklari arasinda göcebe hayati yasamislardir. Feyruz Bey Cesmesi ve Karaca Yurdu ismini tasiyan yerler mevcuttur.

Hayvanciligin yani sira burada ciftciligede baslamislar ve bulunduklari alan kendilerine dar gelmeye basladigi icin yeni yerlesim yerleri bulabilmek icin birtakim arayislar icine girmislerdir.

Feyruz Bey burada vefaat etmis, oymakin idaresini oglu olan Karaca Bey devralmistir. Yerlesim alaninin oymagin nüfusunun yogunlasmasi sonucu yetersiz kalmasi, daha genis ekim sahasi bulunan ve bu saha icinde merkez teskil eden bugün ki köyün yerine yerlesmeye baslamislar. Köy, oymaginin ve kurucusunun ismine izafeten KARACALU adini almis ve zamanla bu isim KARACA olarak söylenegelmis ve idari kayitlarada bu isimle gecmistir. Yil 1650.

Ek Bilgiler:

KARACA: Orta Asya göcü ile Anadolu’ya giren genis bir oymak adidir.

Mamulu Asireti, Türkmen Yörükani Taifesinden (KARACA) Karacalar-Karacali-Karacalu olarak gecmektedir.

Derleyen ve yazan: Ismail Karacan

KARACA KÖYÜNÜN KURULUSU (II)

1 Eylül ve 15 Eylül 1968 tarihinde yayina baslayan, Karaca Köyü Kalkinma Kooperatifi’nin cikarmakta oldugu KARACANIN SESI gazetesinin 1. ve 2. sayilarinda yayinlanmis olan yazimdan sonra bu konu üzerinde elimden geldigince arastirmalar yaptim. Anlatilan olaylari aydinlatici, tarihi bilgiler elde ettim.

Bunlardan bazilarini asagida aciklamaya calisacagim. Diger bilgileri ileriki yazilarimda sizlere sunmaya devam edecegim. Eger olanaklarim elverirse bir kitapcik halinde KAR-DER’ e bagislamayi düsünüyorum.

1540-1560 tarihli Osmanli padisahlarindan Kanuni Süleyman zamaninda yapilan tespitte; Malatya ili hudutlari icerisinde ki yerlesim birimleri belirlenmis, hatta bu birimlerde yasayanlarin dini kimlikleri, vergiye tabi olanlarin evli yahut bekar olduklari, ürettikleri malin cinsine göre vergi miktarlari dahi belirtilmistir.

Bu kitaptan almis oldugum bilgiler ise söyle:

  • Nahiye-i ARGUVAN – Liva-i MALATYA ve
  • Nahiye-i KICIK HACILI – Liva-i MALATYA.

Kitaba bir harita da eklenmis ve bu nahiyelerin hudutlari belirtilmis.

(Bazi yerlesim birimlerinin sözlük anlamlari:)

Nahiye: Bölge-Bucak

Liva: Sancak, Ilcenin büyügü, Ilin kücügü idari bölüm

Karye: Köy

Mezra: Köyün kücügü, Mahalle-Ekenek

Bu idari birimlere bagli köy ve mezralar ayri ayri belirtilmistir.

1986 yilinda yapilan tapulamada Karaca Köyü hudutlari dahilindeki arazi almis yedi bin dönümdür (bir dönüm bin metrekaredir).

Bu alan icindeki eski yerlesim birimleride söyledir.

  1. Mezra-i (Uzunca Kuyu) Karye-i Han Köyü
  2. Mezra-i (Cakil Viran) Karye-i Karaca Viran
  3. Mezra-i (Karacalar)
  4. Mezra-i (Kumari): Vergi veren aile 20 Hane
  5. Mezra-i (Ildüzen) der nezdi, Karye-i Kumari
  6. Mezra-i (Cimis): Vergi veren aile 15 Hane
  7. Mezra-i (Yaylacik): Vergi veren aile 6 Hane

-ACIKLAMA-

    • Uzunca Kuyu: Köyün simdiki yerlesim yerinin bes yüz metre kuzeyinde, ayni isimle anilan kuyunun oldugu yer. Han Köyü ise, köyün bes kilometre dogusunda, Karaca Köyü ile Bozburun Köyü hudutlarini ayiran yol (Karacamurluk denilen mevkii)
    • Cakil Viran: Köyün güneybati istikametinde, köye üc kilometre mesafede, cavilli Tarla mevkii. Oraya bagli Dibiköy, Yarim Tepe’nin güney etegi, köye bir bucuk kilometre.
    • Mezrai Karacalar: Köyün su anki ulundugu yer
    • Karye-i Kumari: Köyün bes kilometre batisinda bulunan Kumari mevkii. Kurucayin sulularin üstü, ziyaret yunan yer. (Ayrica Ibrahim Erdogan’in Kmari’da ki tarlasinin bulundugu yer.
    • Mezra-i Ildüzen: Köyün üc kilometre kuzeybatisi, Igdeli denen mevkii (Sevim’ lerin tarlalari).
    • Karye-i Cimis: Köyün tam güney istikametinde Argac denilen, dogudan batiya uzanan tepenin güney eteginde, köye alt yedi kilometre mesafede, Yazihan’a giden yaya yolunun tabana indigi yer, yol kenari.
    • Karye-i Yaylacik: Köyün alti yedi kilometre kuzeyinde ayni isimle anilan mevkii. Halaci denilen yerin, kuyunun üst tarafi (Ören Yeri).

Gelecek kusaklarin bu yerleri kolayca bulabilmeleri icin mevkileri acikca belirtmeye calistim. Bu belrtilen yerlerde eski yerlesim kalintilari, yani örenler mevcut bulunmaktadir.

Derleyen ve yazan: Ismail Karacan

 


Karaca‘nın tarihi ile ilgili bilgiler köy yaşlıları ve onlardan önce yazılmış olan cönk defterlerine dayanmaktadır. Bunlardan başka, bugün köy toprakları içerisinde bulunan köy yerleri (örenlerde) birer kaynak teşkil etmektedir.

Köyün kurucuları, oğuz Türklerinin, Bozok kolunun (karacaalu) oğuz hanının oğlu Yıldız handan gelme Beydilli Türkmen aşiretinden Dulkadiroğulları devletini kuran Feyruz Bey‘in oğlu Karacalı beyler oymağındandır. Köyün kuruluşu 1520 yılına raslamaktadır. Rivayetlere göre büyük göç srasında Horasan civarında bulunan oymak, oymak beyi idaresinde Anadolunun Maraş yöresinde yerleşmişlerdir. Daha sonraları büyük selçukluların dağılması üzerine (Dulkadiroğulları) beyliğinin yönetimi altına girmişlerdir. Yavuz Sultan Selim‘in beyliğini yıkması üzerine oymak beyi Feruz Bey idaresinde bugünki Yazıhan Bucağının 5 km kuzeyinde kuruçay kenarında çimisören mevkine yerleşmişlerdir. Feruz Bey‘in bir erkek çocugu dünyaya gelmiş, ismini Karaca Bey koymuştur. Yarım asır kadar ovada yaşamışlar, Zürriyet çogalmis, Dibiköy mevki ve bir kısmı da şimdiki köyümüzün yerine göç etmişler.

Rivayetlere göre köyün adı Karaca Bey‘den gelmektedir. Bu yerleşim bölgelerinde önceden yaptıkları gibi hayvancılıkla uğraşmışlar. Yama dağı ve Ayrancı Yaylaları ile konakları arasında göçebe hayatı yaşamışlardır.

Yerlerini yaşamları için yetersiz bulduklarından çimis örenin 6 km batısında yine kuruçay kenarında yerleşmişlerdir. Burada da çiftcilikle uğraşmışlar. Fakat esas geçim kaynakları hayvancılıkla uğraşarak sağlamışlardır. Burada oymak beyi Feruz Bey vefat etmiş, oymağın idaresini oğlu Karaca Bey eline almıştır.

Zamanla yerleşilen arazinin oymağı geçindirmemesi nedeniyle daha geniş ekim sahası bulunan ve bu saha içerisinde merkez teşkil eden köy yerine (bugünkü mevki) gelmişlerdir. Daha sonraları köy oymağının ve kurucularının isimlerine hürmeten (KARACALU) ismini almış. Zamanla bu isim KARACA olarak söylene gelmiş ve idari kayıtlara böylece geçmiştir.

Karaca köyünün ilk temelini atan selimuşağı olmuş. O zaman köy dokuz haneymiş.

O zamanki köy halkı şunlardır:

  • Cüneyt Uşağı
  • Dapkız Uşağı
  • Levi– Leğen Uşağı (Leğenuşağı)
  • Kızıl Uşağı
  • Selim Uşağı
  • Mulla Müslüm Uşağı (Ağbabalar)
  • Mulla Hüseyin (Satılar Kabilesi)
  • Mulla Veli
  • Mulla Haydar

Köyün yirmi kabine olduğu şöyle:

  1. Leğen Uşağının 10 hane olduğu
  2. Ağbabaların 3 hane olduğu
  3. Satığılların 4 hane olduğu
  4. Hohaların 3 hane olduğu
  5. Halöğlerin 4 hane olduğu
  6. Aboğların 3 hane olduğu
  7. Mulla Haydarlı 18 hane olduğu
  8. Peğcilerin 2 hane olduğu
  9. Çolak Aliler 3 hane olduğu
  10. Dedeler 2 hane olduğu
  11. Mulla Aligiller 2 hane olduğu
  12. Mehmet Ali uşağı 2 hane olduğu
  13. Kazımlar 2 hane olduğu
  14. Otlu Aliler 1 hane olduğu
  15. Mucuklar 3 hane olduğu
  16. Kel Yakuplar 5 hane olduğu
  17. Menemenciler 1 hane olduğu
  18. Selim Uşağı 2 hane olduğu
  19. Muratlar 2 hane olduğu
  20. Mulla Veliler 3 hane olduğu

20 Mart 1930 ‚dan itibaren Köyün Yetmişiki hane olduğu ve Tahir nahiyesine (Arguvan)bağlı olduğu bilinmektedir. Bu gün Karaca ikiyüzelli haneli olup yazıhana bağlanmıştır

Kaynak: Karaca Köyü fokloru, Satı Dilek Özbey